مدیریت قیاسی ، استنتاجی و درخت های تصمیم گیری
مدیریت قیاسی ، استنتاجی و درخت های تصمیم گیری
ارسال شده توسط: مهندس امین کروبی
دانشجوی مقطع کارشناسی رشته پیشگیری از حریق و حوادث
آناليز درخت رويداد ( ETA )
متد درخت رويداد (ETA) عبارت است از يك تكنيك مدل سازي قياسي كه با ايجاد دو شاخه موفقيت و نقص بطور همزمان به ارزيابي علل يك رويداد منفرد مي پردازد. اين تكنيك پاسخهاي سيستم در برابر يك چالش شروع كننده را تشريح كرده و ارزيابي احتمال يك پيامد مطلوب و يا نامطلوب را فراهم مي سازد. چالش سيستم مي تواند يك نقص، خطا، رويداد نامطلوب و حتي يك دستور عملياتي طبيعي سيستم باشد.
يك درخت رويداد عمومي كليه مسيرهاي محتمل از عمليات مختلف سيستم را از رويداد شروع كننده به تصوير مي كشد. يك درخت رويداد مبتني بر مدل برنولي براي نشان دادن حالات نقص يا موفقيت سيستم از يك گره منطقي آن از شاخه هاي دوگانه استفاده مي كند. يك درخت تصميم گيري نوع اختصاصي از درخت خطا است كه در آن احتمال نتيجه سيستم برابر واحد است.
بايستي بخاطر داشت كه بسياري از تكنيكهاي مورد استفاده در ايمني سيستم بجاي جايگزين هم بودن مكمل هم اند. دليل امر اين است كه هر كدام از تكنيك ها سيستم مورد آناليز را به شكل خاص و از ديد گاه خود مورد آناليز قرار مي دهند. امروز ثابت شده است كه تقريباً تكنيكي وجود ندارد كه بتواند بعنوان تكنيك همه كاره به همه سوالات پاسخ داده و براب كليه شرايط مناسب باشد.
كاربرد:
اساساً آناليز درخت رويداد در آناليز تدابير حفاظتي با دستور شروع يا خاموش، سيستم هاي با پاسخ اضطراري، و تحهيزات ايمني بسيار مفيد مي باشد. همچنين تكنيك در ارزيابي دستورالعملهاي عملياتي، تصميمات مديريتي و سيستم هاي غير سخت افزاري سودمند است. علاوه بر موارد ياد شده تكنيك آناليز درخت رويداد در ارزيابي اثرات و مزايايي روشهاي افزونگي بعنوان مكمل هاي طراحي بسيار قابل قبول مي باشد.
براي دستيابي به تكنيكي براي ارزيابي حساسيت مي توان از تكنيك آناليز درخت رويداد به همراه آناليز درخت خطا استفاده كرد. براي اجتناب از افت درحه اعتبار آناليز لازم است كه در استفاده از احتمالات موفقيت و نقص با احتياط استفاده شود. در بسياري از مواقع استفاده از تطبيقي بر كاربرد مقادير مطلق ارجحيت دارد. براي تعيين درجه اعتبار و ارزش هر نتيجه گيري كمي، استفاده از مرز اطمينان يا اشتباه توصيه مي شود.
يك آناليز درخت خطا ممكن است بعنوان مكملي براي آناليز حالات نقص و آناليز اثرات آن اجراء گردد. تكنيك آناليز درخت رويداد اصولاً در فاز طراحي، توسعه و عمليات اجراء مي گردد اما امكان انجام آن در فازهاي ساخت، ادغام، تست و ارزيابي نيز وجود دارد.
دستورالعمل اجراي آناليز درخت رويداد بشرح زير مي باشد:
1. شناسايي چالش شروع كننده براي سيستم مورد بررسي
2. تعيين مسيرها با پاسخ دادن به اين سوال :
وقتي كه رويداد شروع كننده در سيستم آغاز شود چه اتفاقي بوقوع مي پيوندد؟
بصورت قراردادي مسير موفقيت در بالا و مسير شكست در پائين قرار مي گيرد.
در درخت هاي رويداد معمولي، براي رسيدن به مراحل شكست و موفقيت نهايي كليه جايگشت هاي عملياتي محتمل سيستم را پيگيري كنيد.
در درخت هاي رويداد مبتني بر مدل برنولي، براي نشان دادن مسيرهاي سيستم از مسيرهاي دو شاخه استفاده كنيد. با حذف شاخه هاي اضافي در رابطه با شكستهاي غير قابل برگشت و موفقيتهاي غير ضروري، درخت حاصله را ساده سازي كنيد.
3. با استفاده از آناليز درخت خطا و يا ساير تكنيكهاي مناسب احتمال كمي رويداد شروع كننده را بدست آوريد.
4. از طريق ضرب احتمال وقوع رويدادهاي تشكيل دهنده هر مسير، احتمال بروز مسيرهاي بالقوه را تعيين كنيد.
5. با جمع كردن احتمال وقوع مسيرهاي كه به موفقيت منتهي مي شوند احتمال موفقيت سيستم را بدست آوريد.
6. با جمع كردن احتمال وقوع مسيرهاي كه به شكست منتهي مي شوند احتمال شكست سيستم را محاسبه كنيد.
مثال:
اين مثال شامل سيستم، سناريوي مورد بررسي و نتايج درخت رويداد است. توجه شود كه در اين مثال احتمال چالش شروع كننده برابر يك فرض شده و درخت با استفاده از اصول مهندسي به ساده ترين شكل تبديل شده است. براي مثال از آنجائيكه شكست در سوئيچ شناور سازي يك شكست غير قابل اصلاح است اين شكست بدون هيچ گونه مسير جايگزيني به نتيجه نهايي نقص منتهي شده است. در يك حالت مشابه، بدليل اينكه عمليات موفقيت آميز پمپ يك موفقيت غيرقابل ترديد مي باشد اين مسير نيز بدون هيچ مسير اضافي به موفقيت نهايي متصل گرديده است.
توصيف روش تجزيه و تحليل درخت خطا FTA
روش ارزيابي درخت خطا FAULT TREE ANALYSIS
اولين هدف در ارزيابي ريسك و قابليت اطمينان كاهش احتمال حادثه و حفظ انسانها و پيشگيري از خسارات اقتصادي و ضايعات محيطي است و خسارات جاني عموما شامل مرگ ، جراحات ، بيماري و نا تواني بوده و خسارات اقتصادي شامل توقف در ارائه خدمات يا توليد ، پايين آمدن كيفيت محصول ، از بين رفتن تجهيزات توليد و هزينه هاي حقوقي و قانوني و همچنين صدمات زيست محيطي شامل آلودگي آب و هوا و خاك است .
به طور كلي مي توان گفت روش ارزيابي درخت خطا عبارت است از :
ابزار تجزيه و تحليل استنباطي و همچنين دياگرامي گرافيكي براي نشان دادن منطق و ايجاد فرايند درك استنباطي از چگونگي وقوع وقايع نا مطلوب مورد نظر .
به عبارت ديگر:
روش ارزيابي درخت خطا ، مدلي منطقي – ديداري است كه از آن براي شرح چگونگي وقوع وقايع ناخواسته ويژه در يك سيستم كه ممكن است به وسيله اثرات يك نقص ساده يا تركيبي از نقايص ايجاد شود استفاده مي شود .
واقعه ناخواسته ويژه واقعه نهايي ناميده مي شود . اين روش تجزيه و تحليل راه هاي چگونگي وقوع اين واقعه ناخواسته را بررسي مي كند .
با در دست داشتن اطلاعات صحيح امكان محاسبات مربوط به فركانس و احتمال واقعه نيز ممكن است .
FTA به خصوص براي آناليز سيستم هاي پيچيده كه داراي تعداد زيادي SUB SYSTEM مي باشند بسيار مناسب است .
اجراي تجزيه و تحليل درخت خطا در هر مرحله اي از عمر سيستم عملي است ولي در صورتي كه اين مطالعه در مرحله طراحي سيستم صورت گرفته باشد ممكن است جهت كسب اطلاعات دقيق تر و بيشتر به دليل تغييرات ايجاد شده در طرح ، ايجاد تغيراتي در راستاي تكميل آن ضروري باشد .
تجزيه و تحليل درخت خطا ممكن است به دنبال اجراي
برنامه تجزیه تحلیل مقدماتی خطر (PHA) Preliminary Hazard Analysis
روشهای تجزیه تحلیل شکست واثرات آن (FMEA) Failure Mode & Effect Analysis
صورت گيرد هر چند كه هيچكدام از آنها پيش نيازي براي اجراي FTA محسوب نمي شود .
تكنيك تجزيه و تحليل درخت خطا شامل 3 مرحله زير است :
1- ساخت درخت خطا
2- تجزيه و تحليل كيفي درخت خطا
3- تجزيه و تحليل كمي درخت خطا
با توجه به اهداف مطالعه ممكن است هر كدام از مراحل فوق به تنهايي و يا همراه با يكديگر صورت گيرند اولين گام در تجزيه و تحليل درخت خطا شناخت كامل و دقيق سيستم است . اطلاعات دقيق و جزئي درباره كليه اجزا سيستم ، اثرات متقابل فيزيكي و كار كردي ما بين اجزا و شرايط طبيعي و غير طبيعي آنها را مي توان از منابع مختلفي نظير نقشه ها ، نمودارها ، ليست اسامي اجزا ، دستورالعمل هاي عملياتي ، روشهاي نگهداري ، مصاحبه با كار كنان ، متخصصين و غيره بدست آورده به علاوه مقايسه سيستم با سيستمهاي مشابه نيز مي تواند اطلاعات مفيد ديگري را نيز تامين كند
اطلاعات مورد نياز در تجزيه و تحليل درخت خطا مي تواند شامل موارد زير باشد :
1- ليست كامل اجزا سيستم
2- عمل و وظيفه هر جزء
3- وضعيت اوليه هر جزء
4- شرايط طبيعي محيطي و عملياتي هر جزء
5- شرايط غير طبيعي محيطي و عملياتي هر جزء در شرايط اضطراري و بروز حوادث
6- حالات شكست هر جزء
7- ارتباط شكست اجزاء با همديگر
8- تداخل كار كردي با ساير اجزاء
9- وظيفه اپراتورها
10- كنترلهاي كامپيوتري
11- روشهاي عملياتي ، تعمير و نگهداري
به طور كلي ارزيابي درخت خطا مي تواند اهداف مختلفي نظير يافتن TOP EVENTكه از بعد ايمني همان واقعه نا خواسته منجر به خسارت و يا حادثه ناميده مي شود
جهت دانلود و دریافت فایل کامل کلیک کنید.
نظرات و یا پیام شما مشوق ماست.
هدف گروه آیهاس: همیاری اعتلای فرهنگ ایمنی و بهداشت حرفه ای و افزایش سطح اطلاعاتی در بین مهندسین ایمنی و بهداشت حرفه ای که قدم اول در مسیر هدف غایی آیهاس که فرهنگ سازی در بین کلیه اقشار جامعه یعنی کارفرمایان ، مدیران ، مراکز فنی و مهندسی ایمنی و بهداشت حرفه ای ، مهندسین همکار و کارگران زحمت کش می باشد.